Ήταν κατά γενική ομολογία μία από τις καλύτερες εκδρομές του Συλλόγου μας, του “Σωματείου Φίλοι Μνημείων Θεσσαλονίκης”.
Επίσκεψη και ξενάγηση στο Δίον και μετά προαιρετική επίσκεψη στο κάστρο του Πλαταμώνα.
Το Δίον έγινε πολιτιστικό κέντρο στα χρόνια του βασιλιά Αρχέλαου της Μακεδονίας, ο οποίος επέλεξε την πόλη λόγω της σύνδεσής της με τη λατρεία των Μουσών και του Δία. Ο βασιλιάς αυτός κατέστησε την πόλη πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο στη Μακεδονία, εφάμιλλο με τους Δελφούς και την Ολυμπία. Έτσι, οικοδομήθηκαν ναοί, θέατρο, στάδιο, τείχη και τοποθετήθηκαν γλυπτά και αγάλματα. Στο Δίον θυσίασαν ο Φίλιππος και ο γιος του, Αλέξανδρος, μετά τη νίκη τους στη Χαιρώνεια το 338 π.Χ.
Στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου το Δίον έχει σημαίνουσα θέση για τη Μακεδονία αλλά και για την Ελλάδα γενικότερα.
Ταυτόχρονα, δημιουργήθηκαν εδώ μία σειρά από επαύλεις, ναούς, λουτρά, δρόμους, υδραγωγεία και όλα τα τεχνολογικά, θρησκευτικά και πολιτικά σύμβολα της ρωμαϊκής ισχύος. Η ακμή της πόλης φθάνει έως τη Βυζαντινή περίοδο και την εποχή του Ιουστινιανού.
Στις αρχές του 19ου αιώνα το Δίον είχε κρυφτεί κάτω από το χώμα, την πυκνή βλάστηση και το νερό. Ο Άγγλος στρατιωτικός, περιηγητής και αρχαιόφιλος, Ουίλιαμ Μάρτιν Λήκ, σε ένα από τα ταξίδια του στην περιοχή το 1806, κατάφερε να ταυτίσει με βεβαιότητα τη θέση του αρχαίου Δίου.
Η ιστορία του σημερινού αρχαιολογικού πάρκου ξεκινά το 1973. Τότε αναλαμβάνει τη διεύθυνση των ανασκαφών, ο καθηγητής Δημήτρης Παντερμαλής. Ο μετέπειτα διευθυντής του Μουσείου της Ακρόπολης αφιέρωσε ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της ζωής του στο Δίον, άλλωστε κηδεύτηκε εκεί όταν πέθανε το 2022.
Ο Παντερμαλής και η ομάδα του δούλεψαν με μεθοδικότητα και επιστημονική αρτιότητα. Σταδιακά και χάρη στη δουλειά τους, ήρθε στο φως μια ολόκληρη πόλη που μέσα σε μία περίοδο πέρασε από διάφορους κυρίαρχους και πολιτιστικές επιρροές, συνέχιζε όμως να είναι ακμαία. Έτσι, ανακαλύφθηκαν τα ιερά της Δήμητρας, της Ίσιδας, του Ολυμπίου Διός, του Διονύσου και το Ασκληπιείο. Οδοί με καταστήματα, το Νεκροταφείο και το τείχος της πόλης, το Ελληνιστικό και Ρωμαϊκό Θέατρο, οι ρωμαϊκές θέρμες (λουτρά) με πλήθος γλυπτών, το Ωδείο, το εντυπωσιακό ψηφιδωτό της «Έπαυλης του Διονύσου» καθώς και μια Παλαιοχριστιανική Κοιμητηριακή Βασιλική έξω από τα τείχη. Τα ταφικά κτίσματα μαρτυρούν ισχύ και ακμή.
Εκτός από τα σημαντικά οικοδομήματα, πλήθος κινητών ευρημάτων βρίσκονται σήμερα στο μικρό μουσείο στο Δίον.
Μετά από το Δίον επισκεφτήκαμε το κάστρο του Πλαταμώνα.
Το σημείο όπου υψώνεται ήταν στρατηγικής σημασίας για πολλούς αιώνες, καθώς έλεγχε το πέρασμα από τη Θεσσαλία προς τη Μακεδονία, προσφέροντας προστασία τόσο από τη στεριά όσο και από τη θάλασσα. Το όνομα Πλαταμώνας αναφέρεται για πρώτη φορά το 1198, αν και είναι πιθανό να υπήρχε κάστρο των Βυζαντινών ήδη από τον 10ο αιώνα. Μετά τη Δ΄ Σταυροφορία και την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους, περιήλθε στη δικαιοδοσία του Βονιφάτιου Μομφερατικού, ηγεμόνα της Θεσσαλονίκης,. Εκείνος φαίνεται πως το ενίσχυσε ιδιαίτερα, και μάλιστα σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα της εποχής.
Ωστόσο, οι Φράγκοι δεν έμειναν για πολύ στην περιοχή. Σύντομα το κάστρο πέρασε στα χέρια στρατευμάτων της δυναστείας των Κομνηνών, έγινε μέρος του Δεσποτάτου της Ηπείρου και χρησίμευσε ως φυλακή Φράγκων επί αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου. Τους επόμενους αιώνες, λόγω της στρατηγικής του θέσης, συνέχισαν να το διεκδικούν Οθωμανοί και Βενετοί, οι οποίοι το συντήρησαν, το ενίσχυσαν και άφησαν το δικό τους αποτύπωμα.
Ευχαριστούμε την εξαιρετική αρχαιολόγο-ξεναγό της ομάδας μας κ. Ελευθερία Κυριακοπουλου, μέλος της ερευνητικής ομάδας της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.